‍

‍

‍

Skolyoz Ameliyatı Süreci: Hazırlık, Operasyon ve Hastane Süreci

Skolyoz cerrahisi (tıpta sık kullanılan adıyla omurga füzyon ameliyatı), detaylı bir hazırlık ve titiz bir cerrahi süreç gerektirir.

‍

Ameliyat Öncesi Hazırlık

‍

Detaylı Değerlendirme: Cerrah, ameliyat öncesinde skolyozun derecesini ve omurganın durumunu tam olarak anlamak için tam boy omurga röntgenleri, gerekiyorsa eğrilik esnekliğini görmek için yana eğilme grafileri ve MRI gibi görüntüleme yöntemlerini kullanır. MRI, özellikle sinir sıkışması veya omurilik anomalisi şüphesi varsa istenir. Bu görüntüler cerrahi stratejinin planlanmasına yardımcı olur (örneğin hangi omurların füzyon kapsamına alınacağı, vidaların nereye konulacağı gibi).

‍

Tıbbi Kontroller: Hastanın genel sağlık durumu değerlendirilir. Kan testleri, akciğer fonksiyon testleri (özellikle eğrilik göğüs bölgesindeyse) ve kalp incelemeleri yapılabilir. Kronik bir hastalık (diyabet, hipertansiyon gibi) varsa ilgili branş hekimleriyle konsültasyon yapılarak ameliyat riskleri en aza indirilmeye çalışılır. Genç hastalarda genellikle büyük bir sağlık problemi yoktur, ancak ileri yaşta skolyoz ameliyatı olacak hastalarda mevcut diğer sağlık sorunlarının kontrol altına alınması önemlidir.

‍

Kan Hazırlığı: Skolyoz ameliyatları uzun sürer ve ameliyat sırasında kayda değer miktarda kan kaybı olabilir. Bu nedenle, bazı merkezlerde ameliyat öncesi dönemde hastadan gerektiğinde kullanılmak üzere kendi kanının bir-iki ünite bağışlaması istenir. Ameliyat sırasında da gerekirse kan transfüzyonu yapılmak üzere hazır bulundurulur. Günümüzde kanamayı azaltmak için ameliyat sırasında kan geri kazanım cihazları (hastanın kendi kanını toplayıp geri veren sistemler) ve kanamayı kontrol altına alan ilaçlar kullanılmaktadır.

‍

Anestezi Değerlendirmesi: Ameliyattan önce anestezi ekibi hastayla görüşerek genel anestezi için değerlendirme yapar. İlaç alerjileri, daha önce anestezi deneyimleri ve mevcut sağlık sorunları gözden geçirilir. Hastaya ameliyat ve anestezi süreci hakkında bilgiler verilir. Özellikle solunum fonksiyonlarında kısıtlılık olan ciddi skolyozlu hastalarda anestezi planı özenle hazırlanır.

‍

Psikolojik Hazırlık ve Bilgilendirme: Hastanın ve ailesinin ameliyat süreciyle ilgili detaylı bilgilendirilmesi çok önemlidir. Cerrah, ameliyatın amacı, başarı şansı, riskleri ve alternatifleri konusunda hastaya açıklamalarda bulunur. Özellikle genç hastaların ameliyat fikrine uyum sağlaması için güven verilmesi, sorularının yanıtlanması gerekir. Gerektiğinde ameliyatı geçirmiş diğer hastalarla iletişim kurulması veya psikolojik destek hizmetleri faydalı olabilir.

‍

Ameliyat Öncesi Son Gün: Hastaneye genellikle ameliyattan bir gün önce yatış yapılır. Bu süreçte gerekli son tetkikler tamamlanır. Ameliyat bölgesinin temizliği için antiseptik duş aldırılır ve gerekiyorsa ameliyat sahasındaki tüyler uygun şekilde temizlenir. Hasta ameliyat öncesi gece yarısından itibaren yeme-içmeyi keser (anestezi güvenliği için aç kalınır). Ayrıca ameliyat sabahı rahatlatıcı bir premedikasyon yapılabilir.

‍

Operasyon (Cerrahi Teknik)

‍

Skolyoz ameliyatı, omurganın eğri segmentlerini düzeltip sabitlemek (füzyonla kaynaştırmak) için uygulanan kapsamlı bir cerrahidir. Ameliyat genel anestezi altında gerçekleştirilir ve birkaç saat sürer. Modern skolyoz cerrahisinde en sık kullanılan yöntem, posterior enstrümentasyon ve füzyon adı verilen tekniktir. Bu yöntemde cerrah, hastayı yüzükoyun (prone) konumda yatırarak sırttan (posterior) bir kesi yapar ve omurgaya ulaşır.

‍

Vida ve Çubukların Yerleştirilmesi (Enstrümentasyon): Cerrah, eğriliğin düzeltileceği omur seviyelerine pedikül vidaları olarak adlandırılan özel vida implantlarını yerleştirir. Bu vidalar her omurun sağ ve sol arka çıkıntılarının (pedikül) içine yerleştirilir ve omura sıkıca tutunur. Ardından bu vidalar boyunca, omurganın doğrultulmasını sağlayacak metal rod (çubuk) sistemleri takılır. Çubuklar titanyum veya paslanmaz çelik gibi güçlü alaşımlardan yapılmıştır. Eğri omurga, vidalara bağlanan bu çubuklar yardımıyla yavaşça doğru eksene doğru yönlendirilir. Cerrah, omurgayı düzeltirken omuriliğe veya sinirlere baskı gelmemesi için son derece dikkatli davranır; bu esnada ameliyat boyunca nöromonitörizasyon adı verilen sinir izleme yöntemi kullanılır. Nöromonitörizasyon, hastanın bacaklarında ve vücudunda sinir iletimlerini sürekli takip ederek herhangi bir gerilme veya hasar ihtimalinde cerrahı uyarır, böylece sinir hasarı riski en aza indirilir.

‍

Omurgaların Kaynaştırılması (Füzyon): Sadece vidalar ve çubuklarla omurgayı düzeltip sabitlemek yetmez; çünkü bu metaller ömür boyu tüm yükü taşımayabilir. Bu nedenle, düzeltme sağlandıktan sonra füzyon işlemi yapılır. Füzyon, hedeflenen omur kemiklerinin birbiriyle kaynaşıp tek bir kemik kütlesi haline gelmesini sağlama işlemidir. Bunun için omurların arka kısmına küçük kemik greftleri yerleştirilir. Kemik grefti, hastanın kendi kalçasından alınan küçük bir kemik parçası olabileceği gibi (otogreft), steril koşullarda alınmış kadavra kemiği (allogreft) de olabilir. Yeni kemik greftleri, omurganın arka bölümündeki çatı yapılarının (lamina) üzerine ve vidaların etrafına yerleştirilir. Zamanla bu greftler ile omurlar birbirine kaynayarak güçlü bir kemik füzyonu oluşturur. Bu kaynama gerçekleştiğinde artık eğrilik kalıcı olarak düzeltilmiş olur.

‍

Diğer Teknikler: Bazı özel durumlarda, cerrah farklı yaklaşım ve teknikler kullanabilir. Örneğin, eğrilik çok sert ve esnemiyorsa, yeterli düzeltme sağlayabilmek için osteotomi adı verilen işlemlerle bazı kemik yapılar kesilip yeniden şekillendirilebilir. Bunun yanı sıra, özellikle çocuk yaş grubunda büyüme potansiyeli devam eden ve çok erken evrede müdahale gerektiren vakalarda, omurga tamamen kaynatılmadan büyümeye izin veren rod sistemleri kullanılabilir. Bunlar belirli aralıklarla uzatılabilen manyetik rodlar veya cerrahi olarak belirli aralıklarla uzatılan rodlar olabilir . Ayrıca son yıllarda geliştirilen ve bazı uygun hastalarda uygulanan anterior omurga gövdesi ipi (vertebral body tethering) yöntemi de bulunmaktadır. Bu yöntemde omurganın yana eğriliğini düzeltmek için vidalar omurun yan tarafına yerleştirilip bunlar arasına esnek bir polimer ip gerilir; omurga bu ip ile sıkıştırılarak düzeltilir ve büyüme sürecinde kontrollü olarak yönlendirilir . Bu teknik henüz yaygınlaşma aşamasındadır ve daha çok büyüme potansiyeli olan adölesan hastalarda, füzyona alternatif olarak uygulanmaktadır. Yine de, skolyoz cerrahisinin günümüzdeki altın standardı, posterior enstrümentasyon ve füzyondur.

‍

Süresi: Skolyoz ameliyatı, düzeltilecek omurga segmentinin uzunluğuna ve eğriliğin zorluğuna bağlı olarak ortalama 4 ila 8 saat kadar sürebilir . Bazı kompleks vakalarda cerrahi, farklı günlerde iki aşamada gerçekleştirilebilir (örneğin çok uzun eğriliklerde üst ve alt kısmı ayrı seanslarda düzeltmek gibi) . Ameliyat süresince hastanın yaşamsal bulguları (kalp atışı, kan basıncı, oksijen düzeyi vb.) anestezi ekibi tarafından sürekli izlenir. Ek olarak, kaybedilen sıvılar damar yolundan takviye edilir ve gerekiyorsa kan transfüzyonu yapılır.

‍

Operasyon Sonu: Cerrahi düzeltme ve füzyon işlemi tamamlandığında ameliyat sahasına bir veya birkaç adet dren yerleştirilir. Bu drenler ameliyat sonrası ilk günlerde birikebilecek kan ve sıvıları toplayarak vücut dışına taşır. Kanama kontrolü yapıldıktan ve tüm implantların stabilitesi kontrol edildikten sonra adele ve cilt katmanları kapatılır. Hastanın sırtında omurga boyunca uzanan bir cerrahi kesi hattı (ameliyat izi) olacaktır; bu iz genellikle orta hattadır ve estetik dikişlerle kapatılır.

‍

Hastane Süreci (Erken İyileşme)

‍

Ameliyat biter bitmez hasta anestezi etkisinden uyandırılır ve yoğun bakım odasına veya yüksek bakım ünitesine alınır. Skolyoz ameliyatı büyük bir cerrahi girişim olduğundan, erken dönemde yakın izlem önemlidir:

‍

Yoğun Bakım ve Ağrı Kontrolü: İlk gece, hasta genellikle yoğun bakımda veya monitörlü bir odada takibe alınır. Anesteziden uyanma süreci tamamlanır ve hayati bulguları stabil hale gelir gelmez solunum tüpü çıkarılır. Hastanın ameliyat sonrası ağrı kontrolü, iyileşmenin konforlu ilerlemesi için kritik önemdedir. Bu amaçla çeşitli yöntemler kullanılır: Damar yolundan güçlü ağrı kesiciler verilebilir veya bazı merkezlerde epidural kateter ile sürekli ağrı kesici infüzyonu yapılabilir. Çoğu hastanede hasta kontrollü ağrı kesici cihazlar (PCA pompası) kullanılarak hasta kendi ağrı hissettikçe düğmeye basarak belli dozlarda ilaç alabilir. Epidural analjezi, omurga cerrahileri sonrası ağrıyı azaltmada sık başvurulan bir yöntemdir . Araştırmalar, farklı ağrı kontrol yöntemlerinin etkinliklerini karşılaştırmış ancak hangi tekniğin en iyi sonuç verdiği konusunda net bir üstünlük bulunmamıştır . Uygulamada, doktorlar hastanın durumuna ve kendi deneyimlerine göre en uygun yöntemle ağrı kontrolünü sağlarlar.

‍

Solunum ve Dolaşım Desteği: Ameliyat sonrası hasta tamamen uyandıktan sonra derin nefes egzersizleri ve öksürme teşvik edilir. Bu, akciğerlerde biriken sekresyonların temizlenmesi ve ameliyat sonrası zatürre (pnömoni) riskinin azaltılması için önemlidir. Gerekirse solunum fizyoterapistleri hastaya destek olur, “inspiroimetre” denilen cihazlarla derin nefes alıştırmaları yaptırılır. Ayrıca uzun bir ameliyat sonrası hareketsiz kalan bacaklarda pıhtı oluşmaması için pnömatik kompresyon cihazları ile baldır masajı uygulanır ve kan sulandırıcı iğneler (heparin türevi) kullanılabilir. Bu önlemler, derin ven trombozu (DVT) ve pulmoner emboli gibi komplikasyonların önüne geçmeye yöneliktir.

‍

Mobilizasyon (Hareketlendirme): Ameliyatın ertesi günü, genel durum uygunsa hasta yatağında oturtulur ve ayağa kaldırılarak kısa süreli yürütülür. Bu erken mobilizasyon, hem kan dolaşımını düzenlemeye hem de akciğer problemlerini önlemeye yardımcı olur. İlk kalkışlarda hasta kendini halsiz veya baş dönmesi yaşayabilir; bu normaldir ve fizyoterapist veya hemşire yardımıyla adım adım yürütülür. Hastaların çoğu ameliyattan sonraki 1. veya 2. günde ayağa kalkıp birkaç adım atabilir. Başlangıçta korse kullanımı konusunda cerrahların farklı yaklaşımları vardır: Bazı cerrahlar modern enstrümentasyon sistemlerinin yeterince sağlam olduğunu düşünerek ameliyat sonrası korse kullanmazken, bazıları özellikle uzun düzeltmelerde veya kemik kalitesi zayıf hastalarda birkaç ay süreyle korse önerir. Korse takılması gerekiyorsa, hasta ilk kalkıştan önce korse giydirilerek mobilize edilir.

‍

Hastane Yatış Süresi: Skolyoz ameliyatı geçiren bir hasta, genellikle ameliyattan sonra 4–7 gün hastanede kalır. İlk 2-3 gün en zorlu dönemdir; ağrı yoğun olabilir ancak hızla kontrol altına alınır, drenaj miktarları takip edilir. Drenler genellikle 2-3 gün içinde çekilir. Hastanın bağırsak hareketleri anesteziye bağlı yavaşlayabileceğinden, mümkün olan en kısa sürede ağızdan beslenmeye başlanır ve yürümek de bağırsakların çalışmasını hızlandırır. Üriner sonda takılmışsa, hasta ayağa kalkmaya başladıktan sonra sonda çekilir. Hastanede kalınan bu süreçte hasta her gün biraz daha fazla yürütülür ve günlük aktivitelerini (lavaboya gitmek, kendi kendine yemek yemek vb.) yapmaya teşvik edilir.

‍

Taburculuk Öncesi: Hasta evine gitmeden önce, cerrahi dikiş hattı kontrol edilir ve pansuman yapılır. Emilebilir dikiş kullanıldıysa dikiş almaya gerek kalmaz, değilse genellikle 10-14 gün sonra dikişler alınmak üzere ayaktan randevu verilir. Hasta ve ailesine evde bakım konusunda eğitim verilir: Yaranın bakımı, duş alma kuralları (genellikle dikişler alınıncaya dek banyo kısıtlanır veya su geçirmez örtülerle duş alınabilir), günlük aktivite sınırları anlatılır. Ayrıca taburculuk sırasında hasta için uygun ağrı kesiciler ve gerekirse kas gevşeticiler reçete edilir. Doktor kontrolü için genellikle ameliyattan 6 hafta sonrasına randevu planlanır. Bu kontrolde yeni röntgen çekilerek omurganın durumu ve kemik kaynaması değerlendirilir.

‍